Bir kuşak, bir dönem, bir akademisyen…

Türkiye medyasını uzun süredir takip etmiyorum. İktidar propagandasına, gelişmeleri “endişeyle” izleyen Davutoğlucu kırık kalpler korosuna, üçüncü dünyacı ulusal laiklere ayıracak zamanım yok. Birkaç istisna dışında yazılarını kaçırmadığım köşe yazarı da yok. Snobluktan, küstahlıktan değil. Bana bir şey katmadıkları için.

Buna rağmen takip etmediğim yayın organlarında yayımlanan bazı yazılar sosyal medyada önüme düşüyor elbette. İçlerinde özellikle ilgimi çeken bir konuya değinenler varsa bazen dayanamıyor, okuyorum. Çoğunlukla okuduğuma pişman oluyorum. Polemiğe girmek istemediğim, suya sabuna dokunmayan ya da üç maymunu oynayan yazarlarla polemiğe girmenin kimseye bir faydası olmadığı için pişman olmakla yetiniyorum. Ama… Ama bazen öyle yazılar yazılıyor, öyle şeyler dile getiriliyor – ya da öyle şeyler dile “getirilmiyor” – ki, susmak zül oluyor.

Mensur Akgün’ün 26 Mayıs 2019’da Karar Gazetesi’nde yayımlanan “Dört kuşak, dört dönem…” başlıklı yazısı da bunlardan (https://www.karar.com/yazarlar/mensur-akgun/dort-kusak-dort-donem-10268). Kültür Üniversitesi’nde düzenlenen bir çalıştaydan yola çıkarak Türkiye’de Uluslararası İlişkiler disiplininin dünü, bugünü, geleceği üzerine düşüncelerini paylaşan Akgün’ün yazısı, Türkiye akademisinin bugünkü hali hakkında bir parça fikir sahibi olanları epeyce şaşırtacak pembe bir tablo sunuyor bizlere.

Neler anlatıyor Mensur Akgün? Uluslararası İlişkiler alanının mevcut sorunlarından bahsediyor örneğin ve bu sorunlardan Türkiye’ye özgü olanları sıralıyor: Kaynak eksikliği, yeterince teori çalışmamak, arz-talep dengesinin bozukluğu. Yanlış anlaşılmasın, bu bir özet değil; sıralanan tüm sorunlar bunlar.

Ancak Akgün’e göre bu sorunlar “çok canlı ve dinamik bir yapımız” olduğu gerçeğini değiştirmiyor. İddialıyız: Kendimizi en iyilerle karşılaştırıp yeterince teori üretemediğimiz sonucuna varmamız bile bunun göstergesi. “Hindistan’da yapılırken biz neden yapamıyoruz” dememiz, çıtayı ne kadar yüksek tuttuğumuzu gösteriyor. (İnsanın aklına Türk takımlarının Avrupa’da düzinelerce gol yemesini teknik direktörlerin yeterince büyük düşünmemesine bağlayan Hıncal Uluç geliyor.)

Öte yandan mesele sadece iddialı olmak da değil. Yapılan yayın sayısı her geçen gün artıyor Akgün’e göre. Kalite de tabii. Eskiden derslerde kullanacak Türkçe kitap bulamazken bugün üretilen Türkçe ders kitaplarını saymak imkansız. Üstelik “Çoğu Avrupa’da, Amerika’da yayınlanan emsallerinden iyi”. Yanlış anlaşılmasın, bana göre değil, Akgün’e göre.

Sonra genç kuşaktan umut vaat eden bazı isimleri sayıyor Akgün. Ve bizim kuşağa geliyor; bizden önceki kuşaklara da değiniyor. Saydığı isimler hiç kuşkusuz Türkiye akademisinin önemli isimleri. Bazıları hocam. Çoğu eski çalışma arkadaşlarım; sevdiğim saydığım dostlarım. Gerçekten de Türkiye’de Uluslararası İlişkiler, Siyaset Bilimi, Tarih gibi disiplinlerin gelişmesine katkıda bulunmuş anıt isimler.

Yazı, 1919 yılında Galler’in Aberystwyth şehrinde kurulan ilk Uluslararası İlişkiler Bölümü ile 1908’de Mülkiye’de açılan Siyasiyat Şubesi’ne atıfla, günümüz Türkiye’sinde uluslararası ilişkiler öğretisinin ne kadar sağlam temellere dayandığını, yeni kuşakların katkılarıyla nasıl yükseldiğini vurgulayarak bitiyor.

Okuyanın içini ısıtan, umut dolu bir Pazar yazısı anlayacağınız. “Bugün 23 Nisan. Hep neşeyle doluyor insan!”

Ama işte o insan doğası neşeye, huzura düşman. Aklım, vicdanımı dürtüyor. Canım sıkılıyor. Sormak istiyorum Akgün’e.

Sevgili Mensur. Bu yazıyı nasıl yazdın? Nasıl yazabildin?

Times Higher Education’ın tüm üniversiteleri kapsayan sıralamasında Türk üniversiteleri kaçıncı sırada biliyor musun? En üst sıradaki Sabancı Üniversitesi 351-400 arasında. Dikkat edersen, tam bir rakam verilmiyor bu kadar gerilerde olunca. Onu Koç Üniversitesi izliyor, 401-500 arasında. Bu hem genel sıralama, hem de senin üzerine methiyeler düzdüğün Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler alanında. Sence Avrupa’da, Amerika’da yayımlanan emsallerini aratmayan kitaplar üretebiliyor olsak 351-400’ün üzerinde bir yerlerde olmaz mıydık?

Times Higher Education’ı beğenmiyorsan QS Üniversite sıralamasına bakalım istersen. Ne de olsa bu sıralama da yaygın olarak kullanılıyor. İlk Türk Üniversitesi Koç, ikincisi Bilkent. Sıralamadaki yerleri 448 ve 456! Çıtayı yüksek tutmak yetmiyor mu acaba, ne dersin? Belki Hıncal Uluç haklıdır; rektörlerimiz yeterince büyük düşünmüyordur!

Sınırsız kaynaklara sahip ABD ya da AB ülkeleriyle başa çıkmamız mümkün değil mi diyeceksin? O zaman izninle seni biraz bilgilendireyim. Trump ABD’si başta olmak üzere tüm dünyada yükseköğretimde bütçe sınırlamalarına gidiliyor son birkaç senedir. Yani sınırsız kaynak diye bir şey yok. Kaldı ki Sabancı, Koç, Bilkent gibi vakıf üniversitelerinin bütçeleri sıralamada ilk 100’e giren birçok küçük Avrupa-Asya üniversitesininkinden daha az değil.

Yetmedi mi? Sence yeterince araştırma yapılmamasının ya da yayınların kalitesinin düşük olmasının nedeni sadece kaynak yetersizliği mi? İyi bir uluslararası ilişkiler ders kitabı yazmak için neye ihtiyacı var bir araştırmacının? Sağlam bir temeli verili kabul edersek (1) düzgün bir kütüphane (ki bu konuda hiç eksiğimiz yok); (2) yazmaya ayıracak zaman (genç kuşak ders vermekten nefes alamıyor, doğru.

Ama doçentlik ya da profesörlüğünü almış bir akademisyenin kitap yazacak vakti olmadığını iddia edemezsin değil mi?) Peki nerede Avrupa’da, Amerika’da yayımlanan emsallerini aratmayan kitaplar, makaleler? Az sayıda da olsa var, biliyorum. Ama senin dediğin kadar çoksa ne işimiz var 400’lerde?

Odadaki file geleyim mi? Koskoca fil, nasıl gözünden kaçtı bilmiyorum ama.

Kuyruğundan başlayalım. İsteyen istediği konuda yazabiliyor mu bugün Türkiye’de? Ne dersin? Türkiye dış politikasından dem vurmuşsun. Sence 1915’ten ya da Kürt meselesinin uluslararası boyutlarından bahseden bir Türkçe ders kitabı yayınlanabilir mi bugünün Türkiye’sinde? Tersinden soralım, bunlardan bahsetmeyen bir ders kitabı iyi bir ders kitabı mıdır sence? Hani şu Avrupa’daki, Amerika’daki emsallerini aratmayan cinsten?

Ve filin gövdesi. Bir sürü isim saymışsın Mensur. Mesela sevgili Gencer Özcan’ı, Şule ve Gün Kut’u anmışsın. Peki, onların dönem arkadaşı Büşra Ersanlı? İştar Gözaydın? Füsun Üstel? Aklına mı gelmedi isimleri? Yoksa Büşra Hoca terör örgütü üyeliğinden yargılandığı, İştar Fetöcü suçlaması ile aylarca hapiste yattığı (beraat etmesine rağmen hala pasaportu yok!), Füsun Üstel barış bildirisine imza atma “suçundan” birkaç hafta önce hapse girdiği için mi unutuverdin bu isimleri? Füsun Hoca 31 gündür hapisteymiş, Barış Akademisyenleri sayfasında yazıyor. Sahi adını duydun mu Barış Akademisyenleri’nin? En son Ayşe Gül Altınay’a hapis cezası verdiler, haberin oldu mu?

Rakamları takip etmek imkânsız neredeyse. Medyascope’ta yer alan bir habere göre Barış Akademisyenleri’ne yönelik davalar 5 Aralık 2017’de başlamış (https://medyascope.tv/2019/03/05/rakamlarla-baris-akademisyenleri-davalari/). 5 Mart 2019 itibariyle 652 kişiye dava açılmış ve toplam 1332 dava görülmüş.

Bir de tabii KHK’liler var. KHK de ne diyeceksin. Kanun Hükmünde Kararname. Siyasi irade karar veriyor, sonra o karar kanun oluyor, sonra o kanunla insanlar işlerinden, pasaportlarından filan oluyor (Bu arada, hazır aklıma gelmişken, senin pasaportu da aldılar mı? Bir ara seni “bile” suçlamaya kalkmışlardı hani, 15 Temmuz’da Büyükada’da “CIA mensuplarıyla” toplantı yaptığın iddiasıyla?). 1 Eylül 2016 ile Temmuz 2018 arasında 122 üniversiteden 6081 akademisyen ihraç edilmiş mesela, biliyor muydun? Altı bin seksen bir!

Ama tabii daha önemli sorunlarımız var değil mi? Kaynaklarımız sınırlı; yeterince teori çalışmıyoruz; arz-talep dengesi bozuk. Filan.

Her şeyden geçtim, Büşra Ersanlı’nın, İştar Gözaydın’ın, Füsun Üstel’in yüzüne nasıl bakacaksın? O isimlerini saydığın genç akademisyenlerin yüzüne nasıl bakıyorsun? Aynaya bakabiliyor musun rahatlıkla?

Genç akademisyenlere not:

Akademide 25 yılı geride bırakmış birinden naçizane bir öneri. Bugünün Türkiye’sinde işiniz çok zor, biliyorum. Bir yanda boğucu bir siyasi ortam, her an işini kaybetme riski, bütün angaryaları sizin üzerinize yıkan kıdemli hocalar, korkunç bir ders yükü; diğer yanda tez yazma, araştırma yapma zorunluluğu ya da arzusu. Ve elbette geçim derdi.

Tüm bunlarla uğraşırken aktivizme ayıracak zamanınız olmayabilir. Kaldı ki akademisyenlikle aktivizmi bir arada düşünmek zorunda da değilsiniz. Sadece işinize odaklanmak, bilimsel çalışmalara odaklanmak da son derece makul bir tercih. Örneğin ben sizin yerinizde olsam, özellikle de yurt dışına çıkma imkânım yoksa her tür siyasi eylemden uzak durur, kitaplarıma, makalelerime gömülür, bu kötü günlerin geçmesini beklerdim.

Ama malum, herkes bu seçimi yapmıyor. Bazılarınız ikisini birlikte götürmeye çalışıyor; bazılarınız ise bu karanlık dönemde ilkeli bir siyasi duruş sergilemenin makale yazmaktan daha önemli olduğunu düşünüyor. Haklıdırlar, değildirler, o ayrı konu. Fakat bu seçimi yapanlar, Türkiye halk destekli bir otokrasi olduğu için ödememeleri gereken ağır bedeller ödüyorlar.

Sizin onlara karşı tek sorumluluğunuz bu seçimlerine saygı göstermek. Eylemlere katılmak, bildirilere imza atmak, konuşmak zorunda değilsiniz. Ama bunları yaptıkları için bedel ödeyenleri yok sayamazsınız. Görmezden gelemezsiniz. Onlarla dalga geçer gibi “Türkiye’de yeterince teori üretilmiyor” tadında yazılar yazamazsınız.

Yani ne yaparsanız yapın, Mensur hocanızın yaptığını yapmayın. Onun gibi olmayın. Ki aynaya kendinizden utanmadan bakabilin.

Bu yazı Ahval sitesinden alınmıştır.

https://ahvalnews-com.cdn.ampproject.org/c/s/ahvalnews.com/tr/guncel/bir-kusak-bir-donem-bir-akademisyen?amp

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s